Konferencija

Hidrosistem DTD

Kanal Dunav-Tisa-Dunav (DTD) predstavlja jedinstveni hidrotehnički sistem za kontrolu poplava i hidrotehničku melioraciju, snabdevanje vodom, odvođenje otpadnih voda, plovidbu, turizam, pecanje i lov. U okviru sistema postoji 694 km kanala, od čega je 600 km plovno. Prvi kanal izgrađen je u 18. veku, a svoj sadašnji izgled Hidrosistem DTD dobio je posle Drugog svetskog rata sa inžinjerom Nikolom Mirkovim.

Prevodnica Novi Sad

Krajem XVI veka Dunav, Tisa, Moriš, Zlatica, Galacka i Begej, kao i ostali vodeni tokovi bili su prepušteni sebi i plavili su teritoriju Vojvodine, pretvarajući je u močvare i bare.

Do prvih vodoprivrednih radova došlo je početkom XVIII veka. U Banatu, 1718. godine započeto je iskopavanje veštačkog kanala dužine 70 km na Begeju, od Temišvara do Kleka, u delu koji je najugroženiji poplavama. U Bačkoj, prvi kanal kopan je između Kule i Vrbasa 1785. godine u cilju odvođenja površinskih voda, a čitavu operaciju je vodio Jozef Kiš. Drugi kanal je bio kopan između Sivca i Vrbasa 1787. godine. Veliki bački kanal – najveći vodoprivredni sistem u dunavskoj regiji i Jugoistočnoj Evropi tog vremena koji su dizajnirali braća Jozef i Gustav Kiš, izgrađen je između 1793. i 1801. godine.

Pre no što je Mirkov nastavio rad na Hidrosistemu DTD bilo je 170 km kanala, 5 prevodnica – Bezdan, Mali Stapar, Bečej, Klek i Itebej, i 4 ustave. Nastavak projekta su 1947. godine odobrile najviše državne vlasti, plan je bio gotov 1957. godine, a Hidrosistem DTD je građen narednih 20 godina. Čitav posao završen je 1977. godine.

Brana na Tisi

 

 

Prevodnica Bezdan

Prevodnica Bezdan je prvi objekat u Evropi gde je primenjeno podvodno betoniranje. Građenje ove prevodnice započelo je 1846, a završeno 1856. godine, što je bilo označeno postavljenjem spomen ploče na centralnom delu južnog zida komore prevodnice. Tekst je napisan na latinskom, a u prevodu znači:

"Za vreme vladavine cara Franje Josefa izgrađena je ova prevodnica. Jedina u Evropi izgrađena od betona, a pod pokroviteljstvom ministra trgovine viteza Togenburga I guvernera Komitata Koronina Kronberga. Podignuta je pod nadzorom inspektora Johana Mihalika od 1855. do 1856. godine"

Johan Mihalik prvi je u Evropi koji je primenio sistem postavljanja temelja ispod površine vode. Isključivo sa najjednostavnijim pumpama za vodu koje je imao na raspolaganju u to vreme pristupio je gradnji na način na koji niko do tada nije učinio. Kada je temelj bio iskopan, on nije pumpao vodu. Umesto toga, i osnova i jedna od kmora su ostale ispod površine vode.

Prevodnica Bezdan

Prevodnica povezuje kanal Vrbas-Bezdan sa Dunavom. Imala je dva para dvokrilnih kapija na oba kraja komore. Koristio se onaj par koji je odgovarao vodostaju u momentu prolaska plovila kroz prevodnicu.

Prevodnica Bezdan nije u upotrebi od 1995. godine, već služi samo za potrebe odbrane od velikih voda Dunava. U vreme kada je bila napravljena predstavljala je prodor na polju nauke i tehnike tog vremena i, kao takva, bila je uvrštena u glavne svetske inženjerske enciklopedije.

 

 

Mali Stapar

Prevodnica u Malom Staparu izgrađena je 1802. godine. U početku, bila je jedna od četiri prevodnice na Velikom bačkom kanalu. Jedina je među prevodnicama nastalim u periodu izgradnje kanala Bački Monoštor-Bačko Gradište koja je i danas u upotrebi. Ova prevodnica ima dvokrilne kapije, prvobitno urađene od hrastovine koje su krajem XIX veka zamenjene gvozdenim. U nekoliko navrata sanirani su zidovi od opeke.

Prevodnica Mali Stapar

Poslednja velika rekonstrukcija bila je 1979. godine. Ova prevodnica pravljena je da propusti brodove do 500 t nosivosti.

Veliki bački kanal gradila je privatna kompanija, koja se suočila sa velikim poteškoćama I finansijskim problemima. U nameri da povećaju budžet zatražili su od vlasti dozvolu da izgrade mlinove na prevodnicama, koji bili radili pomoću razlike u nivou vode. Državna administracija u Beču dozvolila je 1795. godine izgradnju mlinova na samo dve prevodnice – u Malom Staparu i Vrbasu. Sadašnji mlin je počeo sa radom 1848. godine. Tako je bilo sve do 1976. godine kada je je njegov poslednji zakupac Lazar Ačanski prekinuo sa proizvodnjom.

Glavna direkcija za upravljanje kanalom uspostavljena je 1898. godine u Budimpešti a Tehnička direkcija u Malom Staparu. Ta godina je u vezi i sa zgradom direktorata, koja je bila locirana ovde do 1912. godine.

Mlin u Malom Staparu

 

 

Pretkonferencijska tura

Viminacijum

Teritorija današnje Srbije u prošlosti je bila deo drevnog Rimskog carstva tokom šest vekova i za to vreme ovde su se razvili mnogi značajni gradovi. Jedan od njih je i Viminacijum koji se nalazio na ušću Mlave u Dunav, u ravnici, poslednjem širokom prostoru pred ulazak u Đerdapsku klisuru. Više puta biran je za mesto koncenttracije vojske I polaznu tačku u brojnim ratovima, dok je lokacija grada omogućila njegov brzi ekonomski razvitak.

Arheološkim iskopavanjima u poslednjoj četvrtini XX veka Viminacijum se predstavlja kao grad koji je u svojoj istoriji, dugoj šest vekova, imao dinamičan razvoj i bio mesto gde su se susretale ne samo kulture istoka i zapada, već i mesto u kojem su se sticali trgovački karavani i vojske na pohodima. Izuzetni nalazi koji su otkriveni na nekropolama oko grada – do sada je pronađeno više od 14.000 grobova, potvrđuju pretpostavke o velikom bogatstvu njegovim stanovnika, a freske u grobnicama predstavljaju vrhunac kasnoantičke umetnosti.

 

 

 

Lepenski Vir

Arheološko nalazište Lepenski Vir nalazi se u Đerdapskoj klisuri. To je središte jedne od najznalčajnijih praistorijskih kultura. Na lokalitetu Lepenskog Vira otkriveni su ostaci sakralne arhitekture iz vremena 7.000 ddo 6.000 pre nove ere.

Arhitektura Lepenskog Vira je osobenog stila. Staništa u naseljima imaju oblik zarubljenog kružnog isečka sa strmim krovom. U središtu svih naselja nalazio se prostrani trg, koji je bio mesto obavljanja raznih rituala. Na osnovu oblika I proporcija staništa može se utvrditi da su graditelji Lepenskog Vira raspolagali sa određenim matematičkim znanjima.

Umetnost Lepenskog Vira

Oko ognjišta su bile smeštene skulpture velikih oblutaka koji prikazuju ljudsku figuru na kojoj je prvobitno oblikovana samo glava. U kasnijoj fazi, skulpture dobijaju oblik ljudske figure i postaju pravi idoli.

 

 

 

 

Trajanova tabla

Za vreme rimske vladavine kroz Đerdapsku klisuru izgrađen je put koji možda, baš ovde, najslikovitije izražava snagu starog Rima na ovim prostorima. Da bi olakšali vezu sa istokom i omogućili pohod na Dakiju rimski imperatori su u liticama đerdapskog stenja uklesali put. Car Trajan završio je put 100 godine i tome u čast naredio da se iznad puta postavi tabla - Trajanova tabla.

Trajanova Tabla

Čuvenu Trajanovu tablu, monumentalni natpis o gradnji puta prema Dakiji, posetioci danas mogu videti samo sa reke, iz broda ili čamca. Veličinu graditeljske veštine starih Rimljana prikazuju ostaci puta cara Trajana, puta koji mu je omogućio osvajanje do tada neosvojive varvarske Dakije.

 

 

 

"Đerdap I"

Hidroenergetski I plovidbeni sistem “Đerdap I” je najveći hidrotehnički objekat na Dunavu, dužine 1.278 metara. “Đerdap I” se nalazi na ulazu u Đerdapsku klisuru, 10 kilometara uzvodno od Kladova, na samoj granici Srbije i Rumunije. Izgrađen je 1970. godine I predstavlja zajendički projekat dve države, koje obe raspolažu sa istim delovima glavnog objekta.

Brana na Đerdapu I

Prevodnica Đerdap I

 

 

Postkonferencijska Tura

Ajfelova prevodnica – Bečej

Prevodnica u Bečeju je spomenik kulture od izuzetnog značaja za Republiku Srbiju.

Ajfelova prevodnica

Izgrađena je 1898. godine i, po prvi put u Evropi, mehanizam prevodnice pokretan je uz pomoć struje koju je sama proizvodila. Izrada čeličnih delova prevodnice poverena je birou čuvenog francuskog građevinskog projektanta Gistava Ajfela. Stoga, prevodnica u Bečeju je takođe poznata i kao “Ajfelova prevodnica”.

Prevodnica je nalazi na spoju kanala DTD sa Tisom. Izvedena je kao dvostepena sa dve šiber kapije i jednom dvokrilnom kapijom (prema Tisi).

Od 1975. godine je van upotrebe i zaštićena je kao spomenik kulture.

 

 

 

Prevodnica Klek

Prevodnica u Kleku je izgrađena 1914. godine i imala je jednu komoru za prolaz brodova. Dogradnjom i rekonstrukcijom 1969. godine dodata je još jedna komora, pa je postala dvostepena sa tri dvokrilne kapije.

Prevodnica Klek

Stara komora je izgrađena u nearmiranom betonu, a fundirana je na drvenim šipovima. Dograđeni deo je od armiranog betona. Zajedno sa ustavom deo je hidročvora Klek. Projektovana je za plovidbu brodova do 500 t nosivosti.